Nhà văn Mạc Can

Những bài viết về nhà văn Mạc Can

Tôi là con gà lang thang

Byadmin

Feb 5, 2021

Tôi sinh ra ở một khúc – đoạn nào trên dòng sông Tiền, chiều ngày 14 tháng 4 năm Ất Dậu. Chỉ mới đó thôi mà. Rồi tôi ngồi đây ghi lại vài hàng chữ này, tính lại, vui thật. Chỉ còn ít ngày nữa là tới tết Ât Dậu năm 2005. 60 năm trôi qua, với tôi và những người cùng tuổi “con gà Ất Dậu lang thang” như tôi. Là đi và sống đủ trọn một đời người. Có người còn gọi là “hoa giáp”. Tôi nghĩ mình chào đời trên dòng sông. Như là ai đó đang viết một bản nhạc quên, rồi sau cố nhớ cũng quên tuốt, vì ghi vội một nốt mà lại sai, vào những phong ba vốn đã có. Bao nhiêu năm là bấy nhiêu lần. Tôi vừa đi vừa lắng nghe nốt nhạc này. Qua hết 12 con giáp, từ năm con gà xa xăm ngày tháng năm mịt mờ, tối tăm sương khói. Cho chí tới con gà mới tinh sáng trưng hân hoan này. 

Ất Dậu năm 1945 là năm con gà đói gạo. Và Ất Dậu 2005 là năm nay, là năm con gà no, lúa thóc đầy bồ, trong không khí thanh bình, thịnh vượng. Còn nói gì nữa mà không gọi là vui. Song để cho có niềm vui này, mọi người trải qua không ít vất vả. Riêng tôi là một nghệ sĩ lang thang, giờ hồi tưởng về cuộc đời mình. Cũng không nén được những bồi hồi.

Nhiều, nhiều chuyện quá. Cũng khó nhớ được nhiều điều. Những đoạn “phim” lưu trữ theo thời gian cũng không còn giữ được hết. Nếu nhớ thì hình ảnh đầu tiên tôi luôn thấy mình…đang đi học về, chính là thằng bé con nhỏ xíu, vui tính như hề, vừa đi vừa nhảy chân sáo trên lề đường kia kìa, trên những nhành cây dầu sao; tôi còn thấy gác chuông nhà thờ, có con gà sắt đứng cao tít trên đó, không bao giờ con gà này gáy, mà chỉ nghe chuông rền trong buổi lễ sớm. Hãy hướng mặt theo thằng bé, nó đang đi thì bỗng dưng dừng lại cúi xuống nhìn, nó lượm từ đất lên miếng giấy báo cũ nhàu nát người ta gói bánh mì. Vừa đi vừa đọc cho tới khi phải qua một ngã tư đường, bên kia là một rạp chiếu bóng. Có chiếc xe lửa điện chạy trên đường sắt. Thời gian này vào cuối những năm 50. Tôi thấy ngôi nhà và cái lu cá lia thia của tôi. Tôi cúi nhìn sóng nước lăn tăn trong lu và những con cá nhỏ, rồi tôi thấy một dòng sông lớn. Tôi trở lại sông Tiền. Nơi tôi sinh ra, lại cũng trên một chiếc ghe hát rong. Từ đó, cho tới nay, là một cuộc phiêu linh dài không ngừng nghỉ. Thăng trầm như nghe một giao hưởng.

Ngay lập tức, tôi thấy một chú hề ngộ nghĩnh khoảng 8 tuổi, trên sân khấu đình – chợ. Mà người ngồi đứng gần gũi đến nỗi có thể chạm tay vào diễn viên. Mấy đứa con nít trèo lên ngồi luôn trên sân khấu là chuyện thường. Lần đầu tiên lên sân khấu và nếu là, cho tới lần cuối cùng, tôi vẫn cứ xôn xao nóng lòng, lúc nào cũng muốn chạy ra ngay nơi đó, như để gặp người tôi yêu. Tôi yêu sân khấu, và khán giả biết bao, trong đó có Cầm. Nhiều người khác, và Cầm, thích nhìn tôi cho vui, tôi thì thích nhìn những khuôn mặt “tại vì tôi mà cười”, tôi thích khuôn mặt bầu bĩnh của Cầm khi cô bé cười. Thật là vui cho cả hai, cũng như tiếng cười giòn của đám con nít nông thôn bạn bè của tôi khi tết tới. Tết ở những vùng quê xa nơi gánh hát Bầu Tèo của cha tôi tới, là nhiều ngày vui vẻ tưng bừng, ăn no ăn ngon, diễn được rất nhiều suất.

Thời đó. Không có xa cách gì giữa nghệ sĩ và khán giả, trước buổi diễn sáng chiều, bà con cũng thấy đào kép cùng ngồi với mình, nói chuyện vui với nhau, bên hàng cháo lòng, quán cà phê, xe hủ tíu. Khi những gánh hát tới, bất luận là gánh nào, bà con không nói là tới, mà reo lên: “Gánh hát về!”. Khác nhau có mỗi một chữ tới – về, mà đầm ấm lòng người tha phương cầu thực. Còn khi buổi hát diễn ra, mọi người như đang ở trong nhà mình. Hình như vào thời xưa, mọi thứ đều nhỏ, chợ nhỏ, nhà nhỏ, cái cửa vào nhà cũng nhỏ, rạp hát, võ ca đình cũng nhỏ, thân mật. Mọi người đều quen nhau. Dễ nói chuyện, bất cứ chuyện gì cũng cười. 

Với nghệ sĩ hề tí hon như thằng tôi thì… tôi nghe tiếng chính thằng tôi cười. Tôi thấy tôi đang biểu diễn trên sân khấu, thì mấy thằng nhỏ khán giả của tôi, cũng chen lấn leo trèo lên ngồi trên đó coi hát. Tụo nó vừa coi tôi giễu vừa lớn tiếng rủ ngày mai đi chơi.

– Ê hề, mai tắm sông, đá banh nha mậy!

Nhà nghệ sĩ hài quên rằng mình đang ở vị trí khác hơn đời thường. Nói lớn:

– Ừa, mà bữa trước thằng nào lấy của tao cây chuối?

Tôi nghe khán giả cười rần lên, trong đó có Cầm. Còn cha tôi đang diễn trò ảo thuật, ông quay lại nhìn tôi tức tối. Chính vì tôi là thằng hề con đang đứng cầm cái nón cao cao của ông, lúc nào cũng phải xớ rớ bên cạnh ông, vì tôi có nhiệm vụ hứng những lá bài xuất hiện trên bài tay rất khéo của ông, ông che cái khăn đen lớn trước bụng ông, thì tôi lén đưa sau cái khăn… một con vịt lớn. Nghiêm chỉnh cần chính xác mà tôi lại… lo ra ham chơi.

Và rồi tôi đang tắm sông, tôi đang ôm một cái bập dừa làm phao, còn cái thằng nhỏ hồi hôm rù tôi thì ôm một cây chuối. Chúng tôi lội qua bên kia sông để hái những trái bần ổi. Khán giả tí hon và tôi cùng đá banh chân đất trên mảnh ruộng, bùn sình, chúng tôi cũng chạy đua trên các con đường nhỏ dưới bóng những cây gòn. Loại cây da xanh, lá thưa, cành khẳng kheo buồn hiu, trái giống như con thoi, cùng màu xanh. Khi nó còn xanh, tôi hay bày ra cách gọt nó thành chiếc xuồng có mui, thả trôi trên sông. Rồi ngày lại qua ngày, trái gòn khô, vàng úa, treo trên cành cây mẹ của nó. Vào những lúc có gió mùa giông bão, bông gòn bay trong gió, rơi bạc trắng mái nhà rêu xanh phố huyện, trong đó có ngôi nhà cũ kỹ mái ngói thấp tối của Cầm.

Có lần về lại quê cũ, tôi vào ngồi trong lòng rạp hát thênh thang, giờ thì bỏ hoang. Tôi nghĩ rạp hát hoang vắng này là Cầm. Tôi có coi cuốn phim Thiên đường đã mất. Một người đàn ông tìm về rạp chiếu bóng trong khu thị trấn cũ kỹ buồn hiu của mình, ngồi nhớ lại thời thơ ấu của ông với cô bạn gái, sau đó rạp chiếu bóng bị san bằng. Tôi may mắn hơn ông… Tây kia, rạp hát xưa còn đây. Cầm vẫn ở trong nhà mình, tuy bà không hề chờ tôi như tôi hằng tưởng tượng. Mà bà đã có cháu cố. Tôi vẫn thấy mình trên sân khấu, và từ trên đó tôi lại thấy Cầm ngồi cạnh tôi rồi cười. Tôi thấy không phải chỉ một mình tôi, mà nhiều người, nhiều sự việc mới cũ diễn ra ở mỗi cảnh vô danh của huyện nhỏ và những dòng sông buồn. Tôi khởi hành từ một nốt nhạc sai nhưng phần sau lạc quan.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *